خدمات تلفن همراه تبیان

نهج البلاغه تبیان - خطبه : 186 - در شناساندن صحیح خداوند و قدرت پروردگار و معاد و آفرینش دوباره پدیده ها - ترجمه استاد دشتی


 ص 363
(در اصول کافى ج 1-ص 131-آمده است که این سخنرانى در شهر کوفه ایراد شد در پیرامون توحید و خداشناسى است که اصول علمى آن در هیچ خطبه اى یافت نمى شود.)
1-شناساندن صحیح خداوند سبحان
کسى که کیفیّتى  براى خدا قائل شد یگانگى او را انکار کرده، و آن کس که همانندى براى او قرار داد به حقیقت خدا نرسیده است. کسى که خدا را به چیزى تشبیه کرد به مقصد نرسید. آن کس که به او اشاره کند یا در وهم آورد، خدا را بى نیاز ندانسته است. هر چه که ذاتش شناخته شده باشد آفریده است، و آنچه در هستى به دیگرى متّکى باشد داراى آفریننده است. سازنده اى غیر محتاج به ابزار، اندازه گیرنده اى بى نیاز از فکر و اندیشه، و بى نیاز از یارى دیگران است. با زمان ها همراه نبوده، و از ابزار و وسائل کمک نگرفته است. هستى او برتر از زمان، و وجود او بر نیستى مقدّم است، و ازلیّت او را آغازى نیست. با پدید آوردن حواس، روشن مى شود که حواسّى ندارد، و با آفرینش اشیاء متضاد، ثابت مى شود که داراى ضدّى نیست، و با هماهنگ کردن اشیاء دانسته مى شود که همانندى ندارد. خدایى که روشنى را با تاریکى، آشکار را با نهان، خشکى را با ترى، گرمى را با سردى، ضدّ هم قرار داد، و عناصر متضاد را با هم ترکیب و هماهنگ کرد، و بین موجودات ضدّ هم، وحدت ایجاد کرد، آنها را که با هم دور بودند نزدیک کرد، و بین آنها که با هم نزدیک بودند فاصله انداخت. خدایى که حدّى ندارد، و با شماره محاسبه نمى گردد، که همانا ابزار و آلات، دلیل محدود بودن خویشند و به همانند خود اشاره مى شوند. اینکه مى گوییم موجودات از فلان زمان پدید آمده اند پس قدیم نمى توانند باشند و حادثند، و این که مى گوییم حتما پدید آمدند، ازلى بودن آنها رد مى شود، و اینکه مى گوییم اگر چنین بودند کامل مى شدند، پس در تمام جهات کامل نیستند. خدا با خلق پدیده ها در برابر عقل ها جلوه کرد، و از مشاهده چشم ها برتر و والاتر است، و حرکت و سکون در او راه ندارد، زیرا او خود حرکت و سکون را آفرید، چگونه ممکن است آنچه را که خود آفریده در او اثر بگذارد یا خود از پدیده هاى خویش اثر پذیرد اگر چنین شود، ذاتش چون دیگر پدیده ها تغییر مى کند، و اصل وجودش تجزیه مى پذیرد، و دیگر ازلى نمى تواند باشد، و هنگامى که (به فرض محال) آغازى براى او تصوّر شود پس سرآمدى نیز خواهد داشت، و این آغاز و انجام، دلیل روشن نقص، و نقصان و ضعف دلیل مخلوق بودن، و نیاز به خالقى دیگر داشتن است. پس نمى تواند آفریدگار همه هستى باشد، و از صفات پروردگار که «هیچ چیز در او مؤثر نیست، و نابودى و تغییر و پنهان شدن در او راه ندارد» خارج مى شود.
2-والاتر از صفات پدیده ها
خدا فرزندى ندارد تا فرزند دیگرى باشد، و زاده نشده تا محدود به حدودى گردد، و برتر است از آن که پسرانى داشته باشد، و منزّه است که با زنانى ازدواج کند. اندیشه ها به او نمى رسند تا اندازه اى براى خدا تصوّر کنند، و فکرهاى تیزبین نمى توانند او را درک کند، تا صورتى از او
 ص 365
تصوّر نمایند، حواس از احساس کردن او عاجز ، و دست ها از لمس کردن او ناتوان است و تغییر و دگرگونى در او راه ندارد، و گذشت زمان تأثیرى در او نمى گذارد، گذران روز و شب او را سالخورده نسازد، و روشنایى و تاریکى در او اثر ندارد. خدا با هیچ یک از اجزاء و جوارح و اعضاء و اندام، و نه با عرضى از اعراض، و نه با دگرگونى ها و تجزیه، وصف نمى گردد. براى او اندازه و نهایتى وجود ندارد، و نیستى و سرآمدى نخواهد داشت، چیزى او را در خود نمى گنجاند که بالا و پایینش ببرد، و نه چیزى او را حمل مى کند که کج یا راست نگه دارد، نه در درون اشیاء قرار دارد و نه بیرون آن، حرف مى زند نه با زبان و کام و دهان، مى شنود نه با سوراخ هاى گوش و عضو شنوایى، سخن مى گوید نه با به کار گرفتن الفاظ در بیان، حفظ مى کند نه با رنج به خاطر سپردن، مى خواهد نه با به کار گیرى اندیشه، دوست دارد و خشنود مى شود نه از راه دلسوزى، دشمن مى دارد و به خشم مى آید نه از روى رنج و نگرانى، به هر چه اراده کند، مى فرماید «باش»، پدید مى آید نه با صوتى که در گوش ها نشیند، و نه فریادى که شنیده مى شود، بلکه سخن خداى سبحان همان کارى است که ایجاد مى کند.
3-شناخت قدرت پروردگار
پیش از او چیزى وجود نداشته و گر نه خداى دیگرى مى بود. نمى شود گفت «خدا نبود و پدید آمد» که در آن صورت صفات پدیده ها را پیدا مى کند، و نمى شود گفت «بین خدا و پدیده ها جدایى است» و «خدا بر پدیده ها برترى دارد» تا سازنده و ساخته شده همانند تصوّر شوند، و خالق و پدید آمده با یکدیگر تشبیه گردند. مخلوقات را بدون استفاده از طرح و الگوى دیگران آفرید، و در آفرینش پدیده ها از هیچ کسى یارى نگرفت، زمین را آفرید و آن را بر پا نگهداشت بدون آن که مشغولش سازد، و در حرکت و بى قرارى، آن را نظم و اعتدال بخشید، و بدون ستونى آن را به پاداشت، و بدون استوانه ها بالایش برد، و از کجى و فرو ریختن نگهداشت و از سقوط و درهم شکافتن حفظ کرد، میخ هاى زمین را محکم، و کوه هاى آن را استوار، و چشمه هایش را جارى، و درّه ها را ایجاد کرد. آنچه بنا کرده به سستى نگرایید، و آنچه را توانا کرد ناتوان نشد. خدا با بزرگى و قدرت بر آفریده ها حاکم است، و با علم و آگاهى از باطن و درونشان با خبر است، و با جلال و عزّت خود از همه برتر و بالاتر است، چیزى از فرمان او سرپیچى نمى کند، و چیزى قدرت مخالفت با او را ندارد تا بر او پیروز گردد، و شتابنده اى از او توان گریختن ندارد که بر او پیشى گیرد، و به سرمایه دارى نیاز ندارد تا او را روزى دهد. همه در برابر او فروتنند، و در برابر عظمت او ذلیل و خوارند. از قدرت و حکومت او به سوى دیگرى نمى توان گریخت، که از سود و زیانش در امان ماند. همتایى ندارد تا با او برابرى کند، و او را همانندى نیست که شبیه او باشد. اوست نابود کننده پدیده ها پس از آفرینش،
 ص 367
که گویا موجودى نبود.
4-  معاد و آفرینش دو باره پدیده ها
نابودى جهان پس از پدید آمدن، شگفت آورتر از آفرینش آغازین آن نیست. چگونه محال است در صورتى که اگر همه جانداران جهان، از پرندگان و چهارپایان، آنچه در آغل است و آنچه در بیابان سرگرم چراست، از تمام نژادها و جنس ها، درس نخوانده و انسان هاى زیرک، گرد هم آیند تا پشّه اى را بیافرینند، توان پدید آوردن آن را ندارند، و راه پیدایش آن را نمى شناسند، که عقلهایشان سرگردان و در شناخت آن حیران مى مانند، و نیروى آنها سست و به پایان مى رسد، و رانده و درمانده باز مى گردند، آنگاه اعتراف به شکست مى کنند، و اقرار دارند که نمى توانند پشّه اى بیافرینند و از نابود ساختنش ناتوانند. و همانا پس از نابودى جهان تنها خداى سبحان باقى مى ماند، تنهاى تنها که چیزى با او نیست، آنگونه که قبل از آفرینش جهان چیزى با او نبود، نه زمانى و نه مکان، بى وقت و بى زمان. در آن هنگام مهلت ها به سر آید، سال ها و ساعت ها سپرى شود و چیزى جز خداى یگانه قهّار باقى نمى ماند که بازگشت همه چیز به سوى اوست. پدیده ها، چنان که در آغاز آفریده شدن قدرتى نداشتند، به هنگام نابودى نیز قدرت مخالفتى ندارند، زیرا اگر مى توانستند پایدار مى ماندند. آفرینش چیزى براى خدا رنج آور نبوده و در آفرینش موجودات دچار فرسودگى و ناتوانى نشده است. موجودات را براى استحکام حکومتش نیافریده، و براى ترس از کمبود و نقصان پدید نیاورده است. آفرینش مخلوقات نه براى یارى خواستن در برابر همتایى بود که ممکن است بر او غلبه یابد، و نه براى پرهیز از دشمنى بود که به او هجوم آورد، و نه براى طولانى شدن دوران حکومت، و نه براى پیروز شدن بر شریک و همتائى مخالف، و نه براى رفع تنهایى. سپس همه موجودات را نابود مى کند، نه براى خستگى از اداره آنها، و نه براى آسایش و استراحت، و نه به خاطر رنج و سنگینى که براى او داشتند، و نه براى طولانى شدن ملال آور زندگیشان، بلکه خداوند با لطف خود موجودات را اداره مى فرماید، و با فرمان خود همه را بر پا مى دارد، و با قدرت خود همه را استوار مى کند. سپس بدون آن که نیازى داشته باشد بار دیگر همه را باز مى گرداند، نه براى اینکه از آنها کمکى بگیرد، و نه براى رها شدن از تنهایى تا با آنها مأنوس شود، و نه آن که تجربه اى به دست آورد، و نه براى آن که از فقر و نیاز به توانگرى رسد،
 ص 369
و یا از ذلّت و خوارى به عزّت و قدرت راه یابد.


با متن عربی بزرگتر کوچکتر 
نهج البلاغه مرکز طبع و نشر قرآن کریم صفحه 211 نهج البلاغه مرکز طبع و نشر قرآن کریم صفحه 212 نهج البلاغه مرکز طبع و نشر قرآن کریم صفحه 213 نهج البلاغه مرکز طبع و نشر قرآن کریم صفحه 214 نهج البلاغه مرکز طبع و نشر قرآن کریم صفحه 215 نهج البلاغه مرکز طبع و نشر قرآن کریم صفحه 216





جستجو فراز بعد فراز قبل 

در باره ما   |  تماس با ما  |   نظرخواهی

دفتر خدمات ویژه تبیان
مراجعه: 1,677,292,059