خدمات تلفن همراه تبیان

نهج البلاغه تبیان - خطبه : 210 - اقسام احادیث رسیده از پیامبر ص واقسام راویان حدیث - ترجمه استاد دشتی


(شخصى از احادیث بدعت آور، و گوناگونى که در میان مردم رواج داشت پرسید امام فرمود:)
1-اقسام احادیث رواج یافته
احادیثى که در دسترس مردم قرار دارد، هم حق است هم باطل، هم راست هم دروغ، هم ناسخ هم منسوخ،  هم عام هم خاص،  هم محکم هم متشابه،  هم احادیثى که بدرستى ضبط گردیده و هم احادیثى که با ظن و گمان روایت شده. در روزگار پیامبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ) آنقدر دروغ به آن حضرت نسبت داده شد که ایستاد و خطابه ایراد کرد و فرمود: «هر کس از روى عمد به من دروغ نسبت دهد جایگاه او پر از آتش است»
 ص 433
2-اقسام راویان حدیث
افرادى که حدیث نقل مى کنند چهار دسته اند، که پنجمى ندارد.
اول-  منافقان نفوذى
نخست منافقى که تظاهر به ایمان مى کند، و نقاب اسلام بر چهره دارد، نه از گناه مى ترسد و نه از آن دورى مى جوید و از روى عمد دروغ به پیامبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ) نسبت مى دهد. اگر مردم مى دانستند که او منافق دروغگو است، از او نمى پذیرفتند و گفتار دروغین او را تصدیق نمى کردند، اما با ناآگاهى مى گویند او از اصحاب پیامبر است، رسول خدا را دیده و از او حدیث شنیده، و از او گرفته است، پس حدیث دروغین او را قبول مى کنند. در صورتى که خدا تو را از منافقین آنگونه که لازم بود آگاهاند، و وصف آنان را براى تو بیان داشت. آنان پس از پیامبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ) باقى ماندند و به پیشوایان گمراهى و دعوت کنندگان به آتش با دروغ و تهمت نزدیک شده پس به آنان ولایت و حکومت بخشیدند، و بر گردن مردم سوار گردیدند، و به وسیله آنان به دنیا رسیدند، همانا مردم هم با سلاطین و دنیا هستند، مگر آن کس که خدا او را حفظ کند، این یکى از آنچه ار گروه است.
دوم-  اشتباه کار
دوم کسى که از پیامبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ) چیزى را به اشتباه شنیده، امّا سخن آن حضرت را درست حفظ نکرده است، و با توهّم چیزى را گرفته، امّا از روى عمد دروغ نمى گوید، آنچه در اختیار دارد روایت کرده و به آن عمل مى کند و مى گوید من از پیامبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ) آن را شنیده ام. اگر مسلمانان بدانند که او اشتباه کرده، و غیر واقعى پنداشته، از او نمى پذیرفتند، خودش هم اگر آگاهى مى یافت که اشتباه کرده آن را رها مى کرد.
سوّم-  ناآگاهانى که حدیث شناس نیستند
و سومى شخصى که شنیده پیامبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ) به چیزى امر فرمود:. (امّا) سپس از آن نهى کرد و او نمى داند، یا شنید که چیزى را نهى کرد، سپس به آن امر فرمود: و او آگاهى ندارد، پس نسخ شده را حفظ کرد ولى ناسخ را نمى داند. اگر بداند که حدیث او منسوخ است ترکش مى کند، و اگر مسلمانان نیز مى دانستند روایت او نسخ شده، آن را ترک مى کردند.
چهارم-  حافظان راست گفتار
دسته چهارم، آن که نه به خدا دروغ مى بندد و نه به پیامبرش دروغ نسبت مى دهد. دروغ را از ترس خدا، و حرمت نگهداشتن از رسول خدا (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ) دشمن دارد. در آنچه از پیامبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ) شنیده اشتباه نکرده، بلکه آن را با تمام جوانبش حفظ کرده است، و آن چنان که شنیده بدون کم و کاست نقل مى کند.
 ص 435
پس او ناسخ را دانسته و به آن عمل کرده، و منسوخ را فهمیده و از آن دورى جسته، خاص و عام، محکم و متشابه، را شناخته، هر کدام را در جاى خویش قرار داده است.
3-اقسام اصحاب رسول خدا (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم )
گاهى سخنى از رسول خدا (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ) داراى دو معنا بود، سخنى عام، و سخنى خاص، کسى آن را مى شنید که مقصود خدا و پیامبرش را از آن کلام نمى فهمید، پس به معناى دلخواه خود تفسیر مى کرد، و بدون آن که معناى واقعى آن را بداند، که براى چه هدفى صادر شد، و چرا چنین گفته شد، حفظ و نقل مى کرد. همه یاران پیامبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم ) چنان نبودند که از او چیزى بپرسند و معناى واقعى آن را درخواست کنند تا آنجا که عدّه اى دوست داشتند عربى بیابانى یا سؤال کننده اى از آن حضرت چیزى بپرسد و آنها پاسخ آن را بشنوند، امّا من هر چه از خاطرم مى گذشت مى پرسیدم، و حفظ مى کردم، پس این است علل اختلاف روایاتى که در میان مردم وجود دارد، و علل اختلاف روایات در نقل حدیث .


با متن عربی بزرگتر کوچکتر 
نهج البلاغه مرکز طبع و نشر قرآن کریم صفحه 258 نهج البلاغه مرکز طبع و نشر قرآن کریم صفحه 259 نهج البلاغه مرکز طبع و نشر قرآن کریم صفحه 260





جستجو فراز بعد فراز قبل 

در باره ما   |  تماس با ما  |   نظرخواهی

دفتر خدمات ویژه تبیان
مراجعه: 1,676,549,450